برداشت از آیات ۹۷ - ۹۸ سوره بقره

( دشمنی های بیجا )

قل من کان عدوا لجبریل فانه نزله علی قلبک باذن الله مصدقا لما بین یدیه و هدی و بشری للمومنین ( ۹۷ ) من کان عدوا لله و ملائکته و رسله و جبریل و میکال فان الله عدو للکافرین ( ۹۸ )

برداشت : سالک الی الله هیچ وقت نباید دارای صفات رذیله بغض و کینه نسبت به اولیای خدا ، انبياء و ملائکه باشد حتی اگر کسی با حضرت جبرئیل دشمن باشد از کفار و معاندین محسوب می شود . جبرئیل فقط کارش این بوده که آیات قرآن را بر قلب پیامبر با اجازه خدا نازل می کرده است و لذا دشمنی با چنین فردی که جز پاکی و انجام وظیفه کاری نداشته است از صفت رذیله کینه و دشمنی بیجا برخواسته است .

برداشت از آیات ۹۴ - ۹۶ سوره بقره

( کمالات انسانی )

قل ان کانت لکم الدار الاخره عند الله خالصه من دون الناس فتمنوا الموت ان کنتم صادقین ( ۹۴ ) و لن یتمنوه ابدا بما قدمت ایدیهم و الله علیم بالظالمین ( ۹۵ ) و لتجدنهم احرص الناس علی حیوه و من الذین اشرکوا یود احدهم لو یعمر الف سنه و ما هو بمزحزحه من العذاب ان یعمر و الله بصیر بما یعملون ( ۹۶ )

برداشت : یکی از نشانه های اولیاء خدا و کسانی که به کمالات روحی رسیده اند این است که به آخرت یقین کامل و اعتقاد صحیح دارند و اگر معتقد به آخرت باشند نشانه اش این است که آنها آماده برای مرگ اند بلکه درخواست مرگ می کنند ولی آنهایی که به مراحل تزکیه نفس موفق نشده و روی دلهایشان کفر و بی اعتقادی به آخرت پرده انداخته حریص ترین مردم به زندگی دنیا هستند و مایل اند که هرچه بیشتر در دنیا عمر کنند و هیچگاه نمیرند . زیرا می دانند که اگر آخرتی باشد با این اعمال زشت به عذاب الهی مبتلا خواهند شد لذا هیچ وقت تمنای مرگ نمی کنند .

برداشت از آیات ۸۹ - ۹۳ سوره بقره

( امراض قلبی )

و لما جاءهم کتاب من عندالله مصدق لما معهم و کانوا من قبل یستفتحون علی الذین کفروا فلما جاءهم ما عرفوا کفروا به فلعنه الله علی الکافرین ( ۸۹ ) بئسما اشتروا به انفسهم ان یکفروا بما انزل الله بغیا ان ینزل الله من فضله علی من یشاء من عباده فباءو بغضب علی غضب و للکافرین عذاب مهین ( ۹۰ ) و اذا قیل لهم امنوا بما انزل الله قالوا نومن بما انزل علینا و یکفرون بما ورائه و هو الحق مصدقا لما معهم قل فلم تقتلون انبیاء الله من قبل ان کنتم مومنین ( ۹۱ ) و لقد جاءکم موسی بالبینات ثم اتخذتم العجل من بعده و انتم ظالمون ( ۹۲ ) و اذ اخذنا میثاقکم و رفعنا فوقکم الطور خذوا ما اتیناکم بقوه و اسمعوا قالوا سمعنا و عصینا و اشربوا فی قلوبهم العجل بکفرهم قل بئسما یامرکم به ایمانکم ان کنتم مومنین ( ۹۳ )

برداشت : منافقان دارای امراض قلبی هستند تا جایی که می توانند انبیاء و پاکان روزگار را بکشند و به جای آنها بتها و گوساله ها را بپرستند و به هیچ وجه تعهدی نداشته باشند . آنها با عجب و کبر به راه و روش خود در اثر غفلت و بی توجهی به حقیقت ، مغرورند و حتی فکر می کنند که خدای تعالی به حساب آنها نمی رسد . پس باید بندگی و اطاعت خدا را بنمایند و آنچه خدا امر کرده با قدرت و قوت بگیرند ولی متاسفانه دلهای آنها مملو از محبت پرستیدن غیر خدا است و به نفاق خود ادامه می دهند .

برداشت از آیات ۷۶ - ۷۷

( ضعف ایمان و عدم استقامت )

و اذا لقوا الذین امنوا قالوا امنا و اذا خلا بعضهم الی بعض قالوا اتحدثونهم بما فتح الله علیکم لیحاجوکم به عند ربکم افلا تعقلون ( ۷۶ ) اولا یعلمون ان الله یعلم ما یسرون و ما یعلنون ( ۷۷ )

برداشت : سالک الی الله نباید آن قدر ضعیف باشد که با هر بادی بلغزد در مقابل مومنان خود را مومن معرفی کند و در مقابل منافقان بگوید من با شمایم . خدای تعالی می فرماید : همه بدانید این به خاطر آن است که این افراد اعتقاد کاملی به خدای تعالی ندارند و استقامت که از لوازم زندگی بشر است و سالک الی الله باید داشته باشد . آنها ندارند ، حتی روحشان مرده است ، این دسته در زمره ی کفار محسوب شده و از رحمت خدا دورند .

برداشت از آیات ۵۸ - ۵۹ سوره بقره

( مرحله توبه )

و اذ قلنا ادخلوا هذه القریه فکلوا منها حیث شئتم رغدا و ادخلوا الباب سجدا و قولوا حطه نغفر لکم خطایاکم و سنزید المحسنین ( ۵۸ ) فبدل الذین ظلموا قولا غیر الذی قیل لهم فانزلنا علی الذین ظلموا رجزا من السماء بما کانوا یفسقون ( ۵۹ )

برداشت : سالک الی الله نباید در مقام توبه جز دستورات الهی و یا لااقل دستورات استاد الهی اش کاری بکند ، اگر به راي خود دعايي يا ذكري يا استغفاري را بجاي آنچه كه خدا دستور داده انجام دهد و خودسري بكند فاسق است و مورد عذاب پروردگار واقع مي گردد .

برداشت از آیه ۵۷ سوره بقره

( ظلم به نفس )

و ظللنا علیکم الغمام و انزلنا علیکم المن و السلوی کلوا من طیبات ما رزقناکم و ما ظلمونا و لکن کانوا انفسهم یظلمون ( ۵۷ )

برداشت : پروردگار متعال همه گونه نعمت به انسان داده و به هیچ وجه به کسی ظلم نکرده و سر سوزنی ظلم در ذاتش نبوده بلکه انسان است که خودش به خودش ظلم می کند و از راهنمائی های صد در صد صحیح الهی سرپیچی می نماید .

برداشت از آیه ۵۴ سوره بقره

( مرحله توبه )

و اذ قال موسی لقومه یا قوم انکم ظلمتم انفسکم باتخاذکم العجل فتوبوا الی بارئکم فاقتلوا انفسکم ذلکم خیر لکم عند بارئکم فتاب علیکم انه هو التواب الرحیم ( ۵۴ )

برداشت : سالک الی الله در مرحله ی توبه اول باید به ظلم هایی که به خود کرده اقرار کند و آنچه در دل خود از بت پرستی ها و دیگران پرستی ها انجام داده پشیمان شود و بلکه نفسانیت خود را از بین ببرد تا پروردگارش که تواب و مهربان است توبه ی او را بپذیرد .

برداشت از آیات ۵۱ - ۵۲

( استاد و راهنما )

و اذا واعدنا موسی اربعین لیله ثم اتخذتم العجل من بعده و انتم ظالمون ( ۵۱ ) ثم عفونا عنکم من بعد ذلک لعلکم تشکرون ( ۵۲ )

برداشت استاد : سالک الی الله باید همیشه زیر سایه ی استاد و راهنمایی که از طرف پروردگار برای او تعیین شده باشد و از فرمان او چه در حضور و چه در غیاب تخطی نکند ، از انحرافاتی که به او تلقین شده دوری کند و به خود ظلم نکند که اگر این کارها را کرد و سپس توبه نمود خدای تعالی او را عفو خواهد کرد به شرط آنکه از خدا تشکر کند و ممنون پروردگار باشد .

برداشت از آیات ۴۵ - ۵۰ سوره بقره

( استقامت )

واستعینوا بالصبر و الصلوه و انها لکبیره الا علی الخاشعین ( ۴۵ ) الذین یظنون انهم ملاقوا ربهم و انهم الیه راجعون ( ۴۶ ) یا بنی اسرائیل اذکروا نعمتی التی انعمت علیکم و انی فضلتکم علی العالمین ( ۴۷ ) واتقوا یوما لاتجزی نفس عن نفس شیئا و لا یقبل منها شفاعه و لا یوخذ منها عدل و لا هم ینصرون ( ۴۸ ) و اذ نجیناکم من ال فرعون یسومونکم سوء العذاب یذبحون ابناءکم و یستحیون نساءکم و فی ذلکم بلاء من ربکم عظیم ( ۴۹ ) و اذ فرقنا بکم البحر فانجینا کم و اغرقنا ال فرعون و انتم تنظرون ( ۵۰ )

برداشت : سالک الی الله در مشکلات راهش باید از نماز کمک بگیرد و از صبر که یکی از ارکان استقامت است نیز باید کمک بگیرد و بداند که بالاخره با پروردگارش ملاقات خواهد کرد .

نعمت های الهی را یادآور باشد که اگر این اعمال را انجام داد خدای تعالی او را بر همه مردم جهان برتری می دهد ، او را از دشمنان سرسختش نجات می دهد ، از بلاهای بزرگ دورش می کند و دشمنش را ذلیل می نماید .

برداشت از آیه ۴۴ سوره بقره

( تقوی و هدایت )

اتامرون الناس بالبر و تنسون انفسکم و انتم تتلون الکتاب افلا تعقلون ( ۴۴ )

برداشت : سالک الی الله باید علاوه بر آنکه مردم را به نیکی دعوت می کند و آنها را به کمال می رساند خودش را فراموش نکند و از روی کتاب و راهنمائیهای پیشوایان دين به هدايت خود و ديگران بپردازد .

برداشت از آيه 41 سوره بقره

( تقوي و هدايت )

و امنوا بما انزلت مصدقا لما معكم و لا تكونوا اول كافر به و لاتشتروا باياتي ثمنا قليلا و اياي فاتقون ( 41 )

برداشت : سالك الي الله بايد به آيات الهي كه بالاترين نشانه هاي الهي وجود مقدس معصومين عليهم السلام اند توجه داشته باشد ، آنها را به قيمت كم نفروشد و تقوي الهي را رعايت كند .

برداشت از آیه ۴۰ سوره بقره

( وفای به عهد )

یا بنی اسرائیل اذکروا نعمتی التی انعمت علیکم و اوفوا بعهدی اوف بعهدکم و ایای فارهبون ( ۴۰ )

برداشت : یکی از وسائل رسیدن به کمالات یادآوری نعمتهای الهی ، تشکر کردن از پروردگار و وفای به تعهدات . به خصوص تعهداتی که در عالم « ذر » یا عالم « میثاق » با خدای تعالی کرده و ترسیدن از عقاب الهی است . زیرا اگر انسان در دنیا به عهدش که با خدای تعالی داشته وفا نکند خدا هم به عهدی که با بشر نموده وفا نخواهد کرد .

برداشت از آیه ۳۹ سوره بقره

(نتیجه کفر و عناد )

و الذین کفروا و کذبوا بایاتنا اولئک اصحاب النار هم فیها خالدون ( ۳۹ )

برداشت : علت خلود در جهنم کفر و دشمنی به آیات خدا است ، کسی که اعتقادات صحیحی نداشته باشد و تزکیه نفس نکند همیشه در آتش صفات رذیله و در نهایت در آتش جهنم مخلد خواهد بود .

برداشت از آیات ۳۷ - ۳۸ سوره بقره

( مرحله توبه )

فتلقی ادم من ربه کلمات فتاب علیه انه هو التواب الرحیم ( ۳۷ ) قلنا اهبطوا منها جمیعا فاما یاتینکم منی هدی فمن تبع هدای فلا خوف علیهم و لا هم یحزنون ( ۳۸ )

برداشت :  گناه کاران حتما باید توبه کنند و توبه آنها باید به دستور پروردگار باشد که اگر این کار را بکنند و زیر نظر استاد و راهنمایی از دستورات الهی پیروی نمایند به مقام اولیاء خدا که از هیج چیز ترسی ندارند و هیچگاه محزون نمی شوند خواهند رسید .

برداشت از آیه ۲۷ سوره بقره

( مرحله تعهد )

الذین ینقضون عهد الله من بعد میثاقه و یقطعون ما امر الله به ان یوصل و یفسدون فی الارض اولئک هم الخاسرون ( ۲۷ )

برداشت : بزرگترین چیزی که برای سالک الی الله لازم است این است که عهد شکن نباشد و اوامر الهی را بخصوص در آنچه که لازم است که با آن باشد متصل گردد و در روی زمین فساد نکند . زیرا اگر به عهدش وفا نکند مفسد است و اکر فساد کرد ضرر زیادی می نماید .

برداشت از آیات ۸ - ۲۲

( صفات کسانی که تزکیه نفس نکرده اند )

و من الناس من یقول امنا بالله و بالیوم الاخر و ماهم بمومنین ( ۸ ) یخادعون الله و الذین امنوا و ما یخدعون الا انفسهم و ما یشعرون ( ۹ ) فی قلوبهم مرض فزادهم الله مرضا و لهم عذاب الیم بما کانوا یکذبون ( ۱۰ ) و اذا قیل لهم لاتفسدوا فی الارض قالوا انما نحن مصلحون ( ۱۱ ) الا انهم هم المفسدون و لکن لا یشعرون ( ۱۲ ) و اذا قیل لهم امنوا کما امن الناس قالوا انومن کما امن السفهاء الا انهم هم السفهاء و لکن لا یعلمون ( ۱۳ ) و اذا لقوا الذین امنوا قالوا امنا و اذا خلوا الی شیاطینهم قالوا انا معکم انما نحن مستهزوون ( ۱۴ ) الله یستهزی بهم و یمدهم فی طغیانهم یعمهون ( ۱۵ ) اولئک الذین اشتروا الضلاله بالهدی فما ربحت تجارتهم و ما کانوا مهتدین ( ۱۶ ) مثلهم کمثل الذی استوقد نارا فلما اضاءت ما حلوه ذهب الله بنورهم و ترکهم فی ظلمات لا یبصرون ( ۱۷ ) صم بکم عمی فهم لا یرجعون ( ۱۸ ) او کصیب من السماء فیه ظلمات و رعد و برق یجعلون اصابعهم فی اذانهم من الصواعق حذر الموت و الله محیط بالکافرین ( ۱۹ ) یکاد البرق یخطف ابصارهم کلما اضاء لهم مشوا فیه و اذا اظلم علیهم قاموا و لو شاء الله لذهب بسمعهم و ابصارهم ان الله علی کل شیء قدیر ( ۲۰ ) یا ایها الناس اعبدوا ربکم الذی خلقکم و الذین من قبلکم لعلکم تتقون ( ۲۱ ) الذی جعل لکم الارض فراشا و السماء بناء و انزل من السماء ماء فاخرج به من الثمرات رزقا لکم فلا تجعلوا لله اندادا و انتم تعلمون ( ۲۲ )

برداشت :  آنهایی که منافق اند و در حقیقت دلشان مرده است و یا قلبی مریض دارند و به فکر علاج و حیات خود نیستند وقتی با مردم و اهل ایمان روبرو می شوند به خدعه و نیرنگ می پردازند و می گویند : ما هم به خدا و روز قیامت ایمان داریم ولی باید مومن کنجکاو باشد و ادعای هرکسی را نپذیرد زیرا آنها در حقیقت ایمان به خدا ندارند و به مومنان نیرنگ می زنند . اینها جز خودشان را گول نخواهند زد و شعور ندارند ، روز بروز امراض قلبی آنها شدت پیدا می کند و بالاخره به عذاب دردناکی مبتلا خواهند شد . این نیرنگ بازان به گمان آنکه مصلح اند در زمین فساد می کنند و درکی ندارند هرچه مومنان اینها را از فساد نهی می کنند آنها نمی فهمند آنقدر در جهلشان فرو رفته اند که مردم با ایمان و متدین به ادیان را سفیه و نادان می دانند ، وقتی با هفکران خود و شیطان سیرتان می نشینند به آنها هم دروغ می گویند و مومنان را استهزاء می کنند اما روزی می رسد که آنها در عذاب الهی و فشارهای روزگار آنچنان گرفتار می شوند که از ترس مرگ به خود می پیچند و نمی دانند چه باید بکنند . خدای تعالی با کمال مهربانی برای آنها با مثال ، با مواعظ ، با راهنمائيهاي پي در پي انبياء عليهم السلام و قرآن سخن گفته ولي آنها علاوه بر آنكه هدايت نشده اند همين مواعظ و مثالها را وسيله گمراهي خود قرار داده اند و اين بخاطر هواهاي نفساني و فسق و عدم تزكيه نفسشان بوده است .  

برداشت از آیات ۶ - ۷ سوره بقره

( عدم یقظه )

ان الذین کفروا سواء علیهم ءانذرتهم ام لم تنذرهم لا یومنون ( ۶ ) ختم الله علی قلوبهم و علی سمعهم و علی ابصارهم غشاوه و لهم عذاب عظیم ( ۷ )

یک عده بخاطر توجه نکردن به راهنمائی های خدای تعالی ، مواعظ انبیاء و اولیاء و کفر ورزیدن به نعمت هدایت خوابشان به مرگشان منتهی شده و پروردگار آنها را اینگونه معرفی می کند که چه آنها را هدایت و تبلیغ کنی و چه آنها را بترسانی و چه نترسانی فرقی نمی کند دل آنها مهر خورده و جلوی چشم و گوششان پرده گرفته و روز قیامت که از این مرگ روحی برخیزند عذاب بزرگی در انتظار آنها است و لذا همه باید از عاقبت غفلت هایشان بترسند و نگذارند غفلتشان به بدبختی شان منتهی گردد .

« سوره بقره »

برداشت از آیه ۱ - ۵

( اهل تقوی )

بسم الله الرحمن الرحیم

الم ( ۱ ) ذلک الکتاب لا ریب فیه هدی للمتقین ( ۲ ) الذین یومنون بالغیب و یقیمون الصلوه و مما رزقنا هم ینفقون ( ۳ ) و الذین یومنون بما انزل الیک و ما انزل من قبلک و بالاخره هم يوقنون ( ۴ ) اولئک علی هدی من ربهم و اولئک هم المفلحون ( ۵ )

برداشت : آن کتابی که از جانب خدا با تفسیر و تاویل به پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله وحی شده و علی ابن ابی طالب علیه السلام با خط خود نوشته است ، کتاب هدایت برای متقین است . ( منظور کتاب علی علیه السلام است ) متقین در این جا منظور اهل تقوایی هستند که مراحل تزکیه نفس را پیموده اند و با عقل ، استدلال و حكمت الهي ( نه با چيزهاي ديدني ) به غیب ایمان پیدا کرده اند ، نماز را برپا می دارند ، از نعمت هایی که خدا به آنها داده انفاق می کنند و به قرآن و تمام کتب آسمانی ایمان دارند.

آنها یقین به آخرت و قیامت دارند . زیرا مهمترین ثمره تزکیه نفس رسیدن به مقام عین الیقینی نسبت به عالم آخرت است . اینها دسترسی به کتاب علی علیه السلام که مقداری از آن در ضمن احادیث و روایات معصومین نقل شده پیدا کرده و آنها را می فهمند و آنها مومنانی هستند که خدا قلبشان را به ایمان محکم نموده و امتحان کرده است .

اینها کسانی هستند که خدای تعالی هدایت آنها را تایید فرموده و رستگاری را مخصوص آنها قرار داده است .

اما روایاتی که نام « کتاب علی » در آنها برده شده متجاوز از هفتاد حدیث است که در کتاب « بحار الانوار » و کتاب « جامع احادیث شیعه » مجموعه آنها ذکر شده است .

و همچنین در منابع اهل سنت نیز روایاتی را نقل کرده اند .

برداشت از آیات ۶ - ۷

( مرحله صراط مستقیم )

اهدنا الصراط المستقیم ( ۶ ) صراط الذین انعمت علیهم غیر المغضوب علیهم و لا الضالین ( ۷ )

هدایت تنها در دست خداست . زیرا او علم مطلق است ،  جهل در او راه ندارد و لذا مطلقا او است که همه چیز و همه کس را هدایت می کند و هدایت کامل به دست او است .

راه راست آن راهی است که هیچ اشتباهی در آن وجود نداشته باشد و قطعا و یقینا انسان را به کمالات روحی برساند آن چنانکه خدای تعالی پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم و ائمه اطهار علیهم السلام را هدایت فرموده و به آنها این نعمت را ارزانی داشته ولی گمراهان ،  معصیت کاران و منحرفان که مبغوض خدا هستند از هدایت الهی برخوردار نبوده و ما هم طالب آن نیستیم که خدای تعالی راه انحرافی آنها را پیش پای ما بگذارد لذا از خدا می خواهیم که ما را به آن طرف راهنمایی نفرماید و ما را به حال خودمان وانگذارد .

« سوره حمد »

برداشت از آيه 5 

( مرحله استقامت و اعتماد به نفس )

و اياك نستعين ( 5 )

يكي از مراحل تزكيه نفس استقامت است و يكي از اركان استقامت اعتماد به نفس است يعني انسان به غير از خداي تعالي به هيچ كس و به هيچ چيز تكيه نكند . و لذا پروردگار متعال در قرآن فرموده و در هر نماز به ما دستور داده كه بگوييم « اياك نستعين » يعني تنها از تو كمك مي خواهيم . و به هيچ كس مستقلا اعتماد و تكيه نمي كنيم .
و اگر كسي اين جمله را مكرر بگويد و اعتقاد به آن پيدا كند به مقام استقامت ، ثبات و پايداري كامل مي رسد .

« سوره حمد »

برداشت از آیات ۱ تا ۴

( مرحله عبودیت )

بسم الله الرحمن الرحیم . الحمدلله رب العالمین ( ۱ ) الرحمن الرحیم ( ۲ ) ملک یوم الدین ( ۳ ) ایاک نعبد ( ۴ )

از این آیات استفاده می شود که پروردگار متعال صاحب ، مالک و مربی تمام عوالم وجود است و همیشه دست در کار است . او به همه مخلوقاتش مهربانی می کند که با تکرار کلمه « الرحمن » این معنی را به ما فهمانده است ، به مومنین و کسانی که راه تزکیه نفس را پیموده اند مهربانی خاصی دارد و آنها را از راهنمائی های خاصی برخوردار می کند که با تکرار کلمه « الرحیم » در این سوره این معنی را به ما می فهماند و انسان باید در مراحل تزکیه نفس قدم بردارد تا مشمول این مهربانی خاص واقع گردد و سپس زمینه عبودیت کامل که جز خدا را نپرستد و بنده رسمی خدا بشود و از شیطان و نفس اماره بالسوء نجات پیدا کند بوجود آورد که از کلمه « ایاک نعبد » استفاده می شود .